Welcome
Home
Kontakt


KATEGORIJE

PRETRAGA
Pronadji
sve reči
bilo koju reč
kompletnu frazu
Prikaži


Bez slika



Design by Art4m 2005.
Copyright © Info-Tours.NET 2005.
Home > Reportaže > Prvi srpski ustanak u nazivima arandjelovačkih ulica (nastavak)
Prvi srpski ustanak u nazivima arandjelovačkih ulica (nastavak) | 05.08.2008.
Prota Mateja Nenadović,  Janićije Đurić, Dositej Obradović, Filip Višnjić, Vuk Stefanović Karadžić, Miloš Obrenović, Jovan Obrenović...   Autor: Radomir P. Milošević
PROTA MATEJA NENADOVIĆ
Prota Mateja Nenadović je jedan od brojnih sveštenika koji je učestvovao u srpskim ustancima i to kao duhovnik, vojvoda i državnik. U svojim Memoarima o sebi veli: Ja sam služio i gospodario; popovao i vojvodovao; putovao, po narodnыm poslovima, daleke putove, i kod kuće mirno sedeo, i u svojoj bašti kalemio voće; vojevao sam opasne ratove, i uživao blagodeti opšteg mira.
Rođen je 1777. godine u selu Brankovini, sin je posečenog kneza tamnavskog Alekse, a u Ustanak je krenuo sa stricem Jakovom Nenadovićem. Opismenio se u Brankovi¬ni, a nastavio školovanje u Sremu i već 1793. se zapopio. Predvodio je brojne srpske deputacije na pregovorima sa Turcima, Rusima i Austrijancima, a već 1805. je postao prvi predsednik srpske vlade (Praviteljstvujuščeg sovjeta). Iz Sovjeta je 1811. upućen za vojvodu nad vojskom koja je čuvala granicu prema Bosni. Posle propasti Karađorđevog ustanka izbegao je u Srem, ali dalje nije išao, već je kod austrijskog dvora radio u korist Srbije i u vreme Drugog ustanka. Bio je uz Miloša sve vreme njegove prve vladavine. O svom životu i radu posvedočio je u Memoarima koji predstavljaju dragocenu građu o vremenu vojevanja Srba protiv Turaka. Prota Mateja se dva puta ženio, a druga žena (Joka) mu je bila rodom iz Ranilovića kod Aranđelovca. Njihov sin je poznati književnik i putopisac Ljubomir Nenadović.
 Ulica Prote Mateje (ranije ulica Save Kovačevića) nalazi se na Đajinom brdu, iznad stadiona OFK „Aranđelovac", a u nju se ulazi iz ulice Tanaska Rajića, prva sa desne strane.
 
JANIĆIJE ĐURIĆ
Janićije Đurić je od prvih dana Ustanka uz Karađorđa. Rođen je oko 1779. godine u Stragarima, u kragujevačkoj Jasenici, pod Rudnikom, a „knjigu je naučno" u obližnjem manastiru Blagoveštenje, pa ga je Karađorđe kao pismenog uzeo za svoga sekretara i na tom je položaju ostao sve do propasti Srbije 1813. Za njega se govorilo da je bio jedna od najuticajnih ličnosti onoga doba, te da je mogao spasiti život svakome, ali i oduzeti onome kome je bio protivan.
Kao Karađorđev izaslanik išao je 1809. u Vlašku, u „ruski glavni stan" radi dogovara o zajedničkom ratovanju protiv Turaka. Pred propast Ustanka, u julu 1813. godine, Karađorđe ga pošalje na Drinu, kao glavnog starešinu nad svom vojskom, adi je tamo, prema svedočenju savremenika, ostavio rđav glas i kao vojni starešina i kao rodoljub.
Janićije Đurić je zajedno sa Karađorđem izbegao u Austriju, a potom u Rusiju, odakle se vratio tek 1830. godine, a jedno vreme je bio sudija apelacionog suda i član Zemaljskog saveta. Bio je veoma imućan, posedovao je kuće i u Beogradu i u Stragarima.
O događajima u kojima je učestvovao ostavio je zapise, koji su kasnije objavljeni i predstavljaju verodostojnu građu za istoriju onoga vremena. Preminuo je u Stragarima 1850. godine.
 Ulica Janićija Đurića (prethodno Skojevska) se nalazi na Koloniji, idući prema Vodojaži i Industriji glektroporcelana, u ataru sela Bukovik.
 
DOSITEJ OBRADOVIĆ
Dositej Obradović je najznamenitiji „srbski spisatelj" s kraja 18. i početka 19. veka, koji je u Srbiju, po lozivu Karađorđa, došao 1807, kada je imao već 68 godina. Rođen je 1739 (po nekima 1730) u varoši Čakovu, u Banatu, kao Dimitrije, a Dositej (Dositije) je nazvan u kaluđersgvu. Ostavši bez roditelja, neredovno se školovao, sve dok se nije zadržao u manastiru Hopovu, na Fruškoj gori, gde se posle tri godine zamonašio. Sklon putovanju i sticanju novih znanja ode u Zagreb, a potom u Dalamciju a Boku Kotorsku, a posle dve godine i na Svetu Goru, u manastir Hilandar. Ali ni tu ne ostane dugo, već ode u Smirnu, a odatle u Zadar, pa u Beč. Iz Beča produži u Gret, a onda u Galac na Crnom moru. Odatle krene u Litisku (Lajpcig) iz koje ode u Francusku, pa u Englesku. Po povratku iz Londona ponovo je boravio u Beču i Trstu, 1807. godine dođe u Sremske Karlovce.
Iz Sremskih Karlovaca Dositej ode u Beograd gde je prihvatio narodnog prosvećivanja. Osnovao je Veliku školu i Bogosloviju, a i osnovne škole po tek oslobođenoj Srbiji. Postao je član Praviteljstvujušćeg sovjeta serbskog i postavljen za „popečitelja prosveštenija nazodnja".
U zimu 1811. godine Dositej Obradović je dolazio u Bukovičku banju radi oporavka, te se ta godina uzima kao godina početka rada banje pod Bukuljom. Ubrzo je preminuo, najverovatnije 28. marta 1811. u Beogradu.
 Ulica Dositeja Obradovića (prethodno ulica Branka Savića) je na Đikinom brdu, ulazi se iz ulice Vojvode Stepe, druga sa leve strane posle ulice Kralja Petra I prethodno ulica    
 Slobodana Penezića).
 
FILIP VIŠNjIĆ
Filip Višnjić je najveći narodni epski pesnik u Srba i najpoznatiji guslar svoga vremena, koji je pecmama ovekovečio ljude i događaje Prvog erpskog ustanka. Rođen je u selu Trnavi 1767. godine, u nahiji Zvorničkoj, u Bosni, a prezime Višnjić je dobio po majci kojoj je bio nadimak Višnja. Oslepeo je od boginja već u osmoj godini i kao dečak naučno da gudi i peva uz gusle. Guslajući, troputovao je ceo Bosanski pašaluk. Kada se 1809. srpska vojska, koja se nalazila u Bosni, vrati u Srbiju, Filip pređe sa vojskom i posle je, sve do propasti srpske, bio širom Srbije i opevao mnoge bojeve. Pevao je pred većinom erpskih starešina, pa i pred Voždom (neki savremeni pesnici tvrde da je bio u Srbiji pre Boja na Mišaru). Sa porodicom 1813. izbegao je u Srem, gde je 1815. u manastiru Šišatovcu pevao pesme Vuku Karadžiću koji ih je tada i zapisao. Umro je 1834. godine u sremskom selu Grku.
Zadužbinsko društvo „Prvi srpski ustanak" je, u saradnji sa Udruženjem književnika Srbije, ustanovilo književnu nagradu za rodoljubivo pesništvo, pod nazivom „Odzivi Filipu Višnjiću" koju, počev od 1995, svake godine dodeljuje o Sretenju, u Marićevića jaruzi u Orašcu.
 Ulica Filipa Višnjića (ranije ulica Živojina Kuzmanovića) se nalazi u naselju Seničani (ranije pripadalo selu Bukoviku), paralelna je sa ulicom Vožda Karađorđa, a u nju se ulazi iz   
 ulice Vožda Karađorđa, preko ulice Grčke (prethodno ulice Pjenovačke) koja je peta sa leve strane.
 
VUK STEFANOVIĆ KARADžIĆ
Vuk Stefanović Karadžić je jedan od najznamenitijih ljudi svoga doba, tvorac azbuke i reformator srpske pismenosti, utemeljivač novije srpske književnosti i jedan od najpouzdanijih istoriografa Prvog srpskog ustanka. Rođen je 1787. godine u selu Tršiću, u Jadru, gde je i počeo da „uči knjigu", a nastavio u Loznici i manastiru Tronoši. Kad „bukne buna na dahije", vođa jadarskih ustanika Đorđe Ćurčija ga uzme za pisara, a 1807. je bio pisar kod Jakova Nenadovića. Već naredne godine, krene u Veliku školu (sa Lazarom Arsenijevićem Batalakom i drugima). Do propasti Ustanka bio je učitelj u Beogradu, pisar u Sovjetu, ali je obavljao i druge državne poslove, pa čak bio i starešina u srezu Brzopalanačkom. Godine 1813. Vuk napusti Srbiju i preko Pančeva ode u Beč.
Boraveći u Evropi, Vuk se zbližio s ondašnjim najučenijim ličnostima - Kopitarom, Geteom, braćom Grim, Rankeom (koji je prema Vukovoj građi sastavio Srpsku revoluciju), proslavljajući Srbe, njihovu borbu za slobodu i usmeno stvaralaštvo koje je nije ostavilo Evropu ravnodušnom. Štampanjem Srpskog rječnika (26 270 reči) postao je priznat u Evropi i započeo je borbu za novi pravopis i priznavanje narodnog jezika za književni. Nije doživeo pobedu svojih ideja, jer je umro 1864. godine u Beču.
 Ulica Vuka Karadžića nalazi se u naselju Kolonija (ranije pripadalo selu Bukoviku), u nju se ulazi iz ulice Nikole Pašića (prethodno ulica Lenjinova) preko ulice Svetosavske  
 (prethodno 21. srpske divizije) koja je treća sa desne strane, a ulica Vuka Karadžića prva levo iz Svetosavske.
 
MILOŠ OBRENOVIĆ
Miloš Obrenović, učesnik Prvog i vođa Drugog srpskog ustanka zaslužan je za stvaranje „šora" u Vrbici, ali i za promenu imena varošici Vrbici u Aranđelovac. To je Knjaz Miloš učinio za vreme svoje druge vlade 1859. godine. Rođen je 1780. u Srednjoj Dobrinji, u nahiji Užičkoj, po ocu je bio Teodorović, ali kasnije uzme prezime Obrenović, kako se pisao njegov stariji brat (po majci) Milan, te kao Knjaz Miloš Obrenović uđe u istoriju srpskog naroda.
Kada Karađorđe 1804. godine krene u „bunu na dahije", Milan Obrenović, kao ugledan čovek u čitavom rudničkom i užičkom kraju, pristupi uz njega i naročito se istakne u Boju na Rudniku, te postane vojvoda nahije Rudničke, a zatim Požeške (Čačanske) i Užičke, a Miloš bude prvi do njega. Kao uspešan vojskovođa i junak, Miloš je učestvovao u svim bojevima Prvog srpskog ustanka, te je stekao veliki ugled i među ustanicima i među Turcima, pa i on stekne zvanje vojvode. Posle velikog Boja na Zasavici 1813. godine i propasti Karađorđevog ustanka, Miloš, kao jedini vojvoda, ostane u Srbiji i preda se Aliagi Serčesmi. Kada 1815. Arsenije Lomo i drugi srpski prvaci „izviču" Miloša za vođu, on u Takovu, o Cvetima (11. aprila) 1815. podigne Drugi srpski ustanak.
 Ulica Knjaza Miloša (prethodno ulica Maršala Tita) počinje od raskrsnice u starom delu grada (od Benzinske stanice „Jugopetrol"), a završava se kod ulaza u Park Bukovičke 
 banje. To je glavna aranđelovačka ulica. U produžetku je ulica Ilije Garašanina (prethodno ulica Jugoslovenske narodne armije).
 
JOVAN OBRENOVIĆ
Jovan Obrenović je u Prvom srpskom ustanku bio uz braću Milana i Miloša, ali se ne pominje kao starešina, već samo kao ustanik, dok je u Drugom srpskom ustanku bio najsigurniji i najodaniji saradnik Knjaza Miloša i učesnik u svim bojevima koji su vođeni 1915. godine. Bio je u bojevima na Ljubiću i Čačku, a potom i na Požarevcu i Dublju.
Rođen je 1786. godine u Dobrinji, u nahiji Užičkoj. Kao i stariji brat Miloš i mlađi Jevrem i Jovan je sin Teodorov, ali su sva trojica nosili prezime svoga najstarijeg brata (po majci) Milana, čiji se otac zvao Obren, pa su po njemu Obrenovići.
Kada se Drugi srpski ustanak povoljno po Srbe završi, Jovan postane starešina Rudničke nahije, sa sedištem u Brusnici, a kada mu pripadnu i Požeška i Užička nahija, on je gospodario iz Čačka, sve do 1842. godine, kada je na vlast došao knez Aleksandar Karađođević.
Jovan je bio dobar starešina, a ljudi su ga obično zvali „Gospodar Jovan" ne pominjući ni njegova zvanja, ni činove, a nisu ga zvali ni po prezimenu. Gospodar Jovan je umro 1850. godine u Novom Sadu, gde je i sahranjen.
 Ulica Gospodar Jovanova (prethodno Dr Krausa) nalazi se u kraju Slatina (prethodno pripadao selu Bukoviku), u nju se dolazi ulicom Mišarskom (prethodno ulica Čede 
 Plećevića) do Hotela „Izvor", pa desno u ulicu Saramandinu (prethodno 27. marta), a iz nje je treća levo.
 
 Nastaviće se