Welcome
Home
Kontakt


KATEGORIJE

PRETRAGA
Pronadji
sve reči
bilo koju reč
kompletnu frazu
Prikaži


Bez slika



Design by Art4m 2005.
Copyright © Info-Tours.NET 2005.
Home > Reportaže > Od "NJujorka" i "Londona" - do "Srpskog kralja"
Od "NJujorka" i "Londona" - do "Srpskog kralja" | 27.10.2008.
U varošici između Niša i Knjaževca, kroz koju su vodili drum i pruga, između dva svetska rata kafedžijski sektor je bio veoma razvijen. Nekoliko kafana je nosilo zvučna imena - NJujork, Palas, London… Sudeći po nazivima kafana s početka 20. veka, Svrljig odavno evropska varošica. Danas svrljiške kafane nose drugačija imena - “Kamiondžije”, potom “Orač”, “Kruna”, “Guarana”, “Melodi”… Izvor: Svrljig.info
U poglavlju naslovljenom “Kafane, hoteli, podrumi” knjige “Uspon Svrljiga”, Sretena Petrovića, autor konstatuje, iako to možda danas izgleda pretenciozno, da je Svrljig polovinom dvadesetih i tridesetih godina prošloga veka imao tri hotela pod vrlo zvučnim imenima: dva na samoj gradskoj raskrsnici, u to vreme Karađorđeve i Ulice kralja Aleksandra - hotel “NJujork” i hotel “Palas” i kafanu “Srpski kralj” Hristifora Aleksića, dok je treći, po imenu prestižni hotel - “London” bio lociran do same železničke stanice.Prema mnogim dokumentima iz političkog i kulturnog života predratnog Svrljiga, može se videti da je hotel “Palas”, čiji su vlasnici bili braća Dikić - Dragoljub i Čedomir, bio mesto za održavanje svih značajnijih kulturnih i zabavnih, kao i političkih manifestacija, uključujući i predizborne stranačke mitinge, kao i nastupe stranačkih prvaka. Jednom rečju, “Palas” je bio mesto gde se odvijao javni gradski život, jer se tu okupljala elita grada na svojim brojnim skupovima, proslavama, igrankama i balovima.Kako u ono doba nije bilo dobrih puteva, a za prevoz putnika i robe uglavnom su korišćene marvene zaprege, to su u Svrljigu nikli i prvi hoteli, sa sobama za smeštaj gostiju i štalama za smeštaj marve i zaprežnih kola. U aktu opštinske uprave iz 1930. godine vidi se da su pojedini “podrumi” preimenovani u bifea. Vlasnici ovih ugostiteljskih objekata bili su LJubomir Golubović i sin Milan, pa potom Ilija Petković i sin Živojin i braća Đorđević, kojima se priključuje i doseljenik iz Malče Aksentije Vučković - Senta.
 
Od 1932. godine Svrljig dobija nove ugostiteljske objekte: hotel “Nova Srbija”, kafana “Matejevac” (današnja zgrada lokalne samouprave, koja je vlasnicima isplaćena tek 2000. godine) na osnovu sudske presude.Kafane su između dva svetska rata menjale vlasnike, ali i imena. Pa je tako kafani “Esnaf” novi vlasnik pridodao i ime “Kod bata Mile”.Uoči Drugog svetskog rata, godine 1938. u knjizi “Uspon Svrljiga” navodi se da je ponovo broj kafana uvećan. Bilo ih je čak trinaest.
 
Tadašnja opštinska vlast je čak uskratila jednoj ženi, domaćici, dozvolu za otvaranje kafane. Da li baš zbog velikog broja, ili zato što je u pitanju bila žena, valja danas nagađati. U obrazloženju vlasti o odbijanju zahteva “molilje” sa navodi da varošica već ima trinaest krčmarskih radnji. Ali, u rešenju se navodi i još jedan razlog za odbijanje “što je molilja Živka apsolutno nepismena i nesposobna za obavljanje ovakve vrste radnje”.
 
Odmah posle Drugog svetskog rata, pre nego što su tadašnji ugostiteljski objekti nacionalizovani, u jednom od njih, kazivao nam je jedan od vlasnika Petronije Mitić, gosti abonenti obroke su dobijali prema platežnoj moći. Doduše, bilo je, recimo i pasulja bez mesa, za siromašnije, ali i oni su, za istu cenu dobijali parče mesa, “kao onako, greškom, da ne vide finansi, sudije, pisari, činovnici koji su plaćali više”.
 
Nekadašnja kafana “NJujork” prerasla je posle rata u Gradsku kafanu, pa je potom porušena, a na isto mesto iznikao hotel “Kalafat” svrljiškog Ugostiteljskog preduzeća “Prekonoška pećina”. Tokom druge polovine prošloga veka “Prekonoška pećina” pripaja se Industriji tekstilne konfekcije “Svrljig”, da bi se od devedesete ova pridodata delatnost svrljiških ugostitelja ugasila. Danas je hotel “Kalafat” pretvoren u izbeglički centar usred grada, tako da Svrljig nema svoj hotel. Doduše, po nekoliko hotelskih soba ima Industrija tekstilne konfekcije “Svrljig” (koja više ne radi), Fabrika vijaka DIV-MIN, motel “Zlatni Timok” i motel “Ognjište”.
 
Svrljiški hotel “Kalafat”, podignut na mestu nekadašnje kafane “Njujork”, odnosno kasnije, do šezdesetih godina, “Stara kafana”, i u periodu socijalističke izgradnje, odnosno industrijalizacije Svrljiga, bio je stecište kulturnih događanja i dešavanja. U “Staroj kafani”, kako je hotel preimenovan posle rata, održavane su muzičke večeri, a tako je bilo i od izgradnje današnjeg hotela. Održavane su  “pastirske večeri” sa specijalitetima svrljiškog kraja, pa “Plave večeri”, pa nešto kasnije “esnafski” skupovi - zanatlije, trgovci, računovođe, lovci, ribolovci…
 
Hotel “Kalafat” je bio svedok svih političkih promena, budući da su se tamo održavale izborne i druge konferencije Komiteta, Socijalističkog saveza, SUBNOR-a, Sindikata, Omladine, pa i prva konstitutivna sednica višestranačkog opštinskog parlamenta, kada su svoju pobedu socijalisti završili pesmom “Nemože nam niko ništa, jači smo od sudbine”… Naravno, “Kalafat”, a naročito mala sala, pamti mnoge jurišnike beogradskih “jagnjećih brigada”, ali i domaćih, lokalnih “reprezentativaca”, što iz organa vlasti, što iz privrede.
 
Zanimljivo je da su posle rata kafane imala i pojedina svrljiške sala poput Niševca, Okruglice, Guševca, Lalinca i druga, a danas nijedno selo nema svoju kafanu, a u mnogim selima, naročito onim planinskim, nema više ni seoskih prodavnica, popularnijih “zadruga” gde  bi se ljudi okupljali.
 
AKCIZE
Današnji svrljiški ugostitelji i trgovci, doduše ne svi, uglavnom kukaju na razrezane poreske obaveze i ljuti su na poreske kontrolore. Ali, i pre rata su svrljiški poreski obveznici revnosno izvršavali svoje obaveze, zahvaljujući kojima se i Svrljig razvijao. Autor zanimljive knjige “Uspon Svrljiga” navodi podatak iz jedne “Odluke opštinskog odbora o plaćanju mehandžijskog akcisa” za 1928. godinu, iz koje se vidi da je vlasnik “Londona” plaćao akcizu od 120 dinara, mehane “Srpki kralj” 150, a vlasnik “Železničke kasine” - 120 dinara…
 
KOBASICE NA METAR
Prvi kafić “Melodi” u Svrljigu otvorio je Goran Ranđelović, a danas je nadaleko poznat restoran “Kamiondžije”, gde se kobasice i vešalice prodaju, verovali ili ne - “na metar”. Specijalitet svrljiški - jagnjeće pečenje moguće je danas naći stalno u restoranu “Orač”, “Kamiondžije” i “Kruni”. Od ostalih restorana u Svrljigu, pored “Zlatnog Timoka”, valja spomenuti i restorane “Špika” i  “Orion”. U gradu ima i veći broj manjih kafanica, koje s pravom mogu da ponesu epiteg “gradske kafane” - sa kariranim stoljnjacima, doduše na stolovima, savremenog dizajna, metalnim, a ne drvenim i rasklimtanim.